ગુજરાત વિધાનસભાના ચાલુ સત્રમાં નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈએ માલધારી સમાજને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. વિનિયોગ વિધેયક પરની ચર્ચા દરમિયાન તેમણે જણાવ્યું કે, ગીર, બરડા અને આલેચ વિસ્તારમાં વસતા રબારી, ભરવાડ અને ચારણ જ્ઞાતિઓને હવે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ની યાદીમાંથી હટાવીને અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) માં સમાવવા માટે સરકાર ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. સરકારના આ નિવેદનથી રાજ્યના રાજકારણમાં ગરમાવો આવી ગયો છે.
વર્ષો જૂના જાતિ પ્રમાણપત્ર વિવાદનો કાયમી ઉકેલ
આ નિર્ણય લેવા પાછળનું મુખ્ય કારણ વર્ષોથી ચાલતો 'ખોટા પ્રમાણપત્રો' નો વિવાદ છે. લાંબા સમયથી આદિવાસી અને બિન-આદિવાસી સમુદાયો વચ્ચે જાતિના દાખલાઓને લઈને ઘર્ષણ અને વહીવટી ગૂંચવણો ચાલતી હતી. સરકારનું માનવું છે કે જો ગીર-બરડાના માલધારીઓને OBC યાદીમાં સમાવવામાં આવે, તો આ સામાજિક વિવાદનો કાયમી અંત આવી શકે છે અને માલધારી સમાજના શૈક્ષણિક તેમજ સામાજિક પ્રશ્નોનું યોગ્ય નિરાકરણ લાવી શકાશે.
કેન્દ્ર સરકાર પાસે રહેશે અંતિમ સત્તા
નાણામંત્રીએ ગૃહમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે રાજ્ય સરકાર કોઈ પણ જ્ઞાતિને એક શ્રેણીમાંથી બીજી શ્રેણીમાં ખસેડવાની સીધી સત્તા ધરાવતી નથી. બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ, આ પ્રકારના ફેરફાર કરવાની આખરી સત્તા માત્ર કેન્દ્ર સરકાર પાસે જ હોય છે. આથી, ગુજરાત સરકાર આ અંગેનો જરૂરી ડેટા, વસ્તી ગણતરીના આંકડા અને પોતાની મજબૂત ભલામણો તૈયાર કરીને કેન્દ્ર સરકારને મોકલી આપશે.
રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ જ અમલી બનશે નવો નિયમ
આ પ્રક્રિયા જટિલ હોવાથી તેનો અમલ રાતોરાત શક્ય નથી. રાજ્ય સરકાર દ્વારા મોકલવામાં આવેલી દરખાસ્ત પર કેન્દ્ર સરકાર વિચારણા કરશે અને ત્યારબાદ સંસદમાં જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા પછી રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મેળવવી પડશે. રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થયા બાદ જ માલધારી સમાજને ST માંથી OBC માં ટ્રાન્સફર કરવાનો નવો નિયમ સત્તાવાર રીતે સમગ્ર રાજ્યમાં અમલી ગણાશે.
સામાજિક અને રાજકીય સમીકરણો પર અસર
સરકારની આ જાહેરાત બાદ માલધારી અને આદિવાસી બંને સમાજમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. જો સરકારનો આ 'પ્લાન B' સફળ થાય છે, તો આદિવાસી વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા આંદોલનો શાંત પડી શકે છે. બીજી તરફ, માલધારી સમાજને OBC માં મળનારા લાભો અને તેમની અનામતની ટકાવારી પર તેની શું અસર થશે, તે બાબત અત્યારે ચર્ચાનો વિષય બની છે. આ નિર્ણય આગામી સમયમાં ગુજરાતના સામાજિક સમીકરણો બદલી શકે છે.
